14. Sulisław z Bidzin.

Za protoplastę rodzin Gulińskich, Kaszowskich i Bidzińskich uważany jest Sułek z Bidzin (12 km W od Zawichostu) w sandomierskim, ojciec lub stryj Jana z Bidzin, prawdopodobny założyciel kościoła parafialnego w Bidzinach, istniejącego już w roku 1327 (1).

Pochodzili prawdopodobnie z z Bogucic (11 km na NE od Bochni), tych samych, w których w roku 1285 Janusz, kasztelan krakowski z rodu Janinów goscił księcia mazowiecko-czerskiego Konrada II i innych przywódców buntu skierowanego przeciw Leszkowi Czarnemu, tych samych Bogucic pod którymi Leszek Czarny z wojskiem węgierskim zaskoczył i pobił siły Janusza i Konrada. Dwiescie lat pózniej Bogucice wciąż należały do przedstawicieli rodu Janinów: Bidzińskich i Tudorowskich. Powyższe dane potwirdzają dane z zapiski z Archiwum Pszonków (i Kaszowskich) przedstawiające Jana z Bidzin jako potomka Janusza.

Bazując na okresie wydania niżej wymienionych dokumentów dotyczących członków rodu Janinów, a poświadczanych przez Sułka, oraz przypuszczalnej dacie urodzin jego syna czy bratanksa Jana z Bidzin, datę urodzin Sułka można określić najpóźniej na 1318 rok. Dokumenty które pośwaiadczał Sułek z Bidzin wystawione w latach 1339-1347 dotyczyły części klucza Pawłów (8 km S od Starachowic), Kotarszyn i Nosów (12 km S od Starachowic), Piotrów (13 km S od Starachowic), Prusinowice (15 km S od Starachowic). Były to: dokument przekazania wsi Prusinowice zakonowi cystersów w Wąchocku, dokument przekazania Pawłowa kościołowi w Sandomierzu i zezwolenie Kazimierza Wielkiego dla klasztoru premonstrantów w Busku na przeniesienie wsi Kotarszyn, Nosów i Pawłów z prawa polskiego na niemieckie (A), (2), (3), (4). Wymienione wsie były częścią posiadłości rodowych Janinów, którymi dysponował Dzierżek brat Wita jeszcze na początku XIII wieku. Zdjęcie oryginalnego dokumentu Kazimierza Wielkiego ze zbiorów Archiwum Akt Dawnych w Warszawie znajduje się na tej stronie.

W wyniku analizy nazw wsi posiadanych przez członków rodu Janina i analizy świadków dokumentów, potwierdziła się przynależność Dzierżka z bratem Witem, Sułka z Bidzin i Lasoty z Przezwodów, oraz mniej znanych, a będących podmiotem wyżej wymienionych dokumentów: Tomasza zwanego Zawał z Prusinowic, Gaworka z Janowic, czy Tomasza z Pawłowa do rodu Janina. Potwierdza się też fakt, że pieczęć Dzierżka pod dokumentem fundacji klasztoru norbertańskiego w Busku, którą niektórzy uważali za zatartą (5) faktycznie przedstawiała okrągłą tarczę, dwunastowieczne godło rodu Janina.

Tu warto zwrócić uwage na stosunek rodów rycerskich do swych posiadłości wcześniej przekazanych instytucjom kościelnym. Pisze o tym Kazimierz Kolańczyk (6). Podaje, że stosunki własnościowe fundator-instytucja kościelna ulegały stałym przeobrażeniom. Na przestrzeni XIII-wiecznej Polski fundatorowie pojmując fundacje pod względem prawnym jako integralną część swojego majątku, w ramach tego majątku wydzielali materialne podstawy instytucji kościelnych. W skutek wysiłku tychże instytucji by podział gospodarczy utrwalić prawnie, już pod koniec XIII wieku widać rezultaty: nadawcy wciąż rozporządzają kościołami i klasztorami, ale już często za wiedzą i przyzwoleniem władzy duchownej. Jak widać w powyżej omawianych dokumentach, ród Janina jeszcze w XIV wieku w pełni kontrolował swe nadania na rzecz klasztoru w Busku.

Teren wokół Bidzin, który zasiedlali przedstawiciele rodu Janina spokrewniona z Sułkiem pokrywał się z powierzchnią parafii Bidziny, Przybysławice, Janików i Ożarów. Potwierdza to ks. Józef Dutkowski (7) podając, że Przybysławice, Janików i Ożary stanowiły filie parafii Bidziny. Boniecki (8) potwierdzają przynależność rodową Bidzinskich i Janowskich, a Krzepela (9) Grocholskich i Wyszmuntowskich. Omawiany teren przedstawia załączona ilustracja.

15. Jan z Bidzin.

Na podstawie dat wystawienia dokumentów poświadczanych przez Sułka z Bidzin i Jana z Bidzin, uważać ich można za ojca i syna lub stryja i kuzyna. Nie wiadomo, czy Jan był Sułka jedynym, z pewnoscią był jednak jego późnym synem. Na podstawie materiałów z lat 1378-1425 dotyczących Jana z Bidzin herbu Janina (10), (11), (12), (13), (14), (15), (16), (17), (18) można wnioskować, że urodził się około 1357 roku. Zródła nie podają danych o rodzicach Jana. Z racji wielkości swojego majątku Jan przypisywany jest do grupy zamożnego rycerstwa małopolskiego. Wywodził się spod boheńskich Bogucic, posiadał majątki w Bidzinach (12 km W od Zawichostu), Kaszowie, Woli Kaszowskiej (15 km NW od Radomia) i Gulinie (8 km NW od Radomia), oraz wieś i miasto Wysokie (25 km E od Kraśnika) w lubelskim. O pochodzeniu majątku wiemy jedynie, że odziedziczył Bidziny, a w 1378 r. odkupił od Piotra Górki za sto grzywien (I) część miasta Wysokiego (19) w lubelskim.
Mamy nieco informacji o Wysokim z okresu, kiedy należało do poprzedniego właściciela. Miasto, które założono w 1360 roku, a uzyskało prawa miejskie w sześć lat później ucierpiało poprzednio od najazdów tatarskich i litewskich. W wyniku zahamowania rozwoju gospodarczego w Małopolsce, ośrodek królewski rozumiejąc sytuację starał się o intensyfikację osadnictwa przez stosowanie ulg. Miasto uzyskało zezwolenie na stosowanie prawa niemieckiego (A), a od biskupa krakowskiego w 1359 zwolnienie z dziesięciny na okres 30 lat. Sytuacja była więc korzystna do zakupu ziemii.
Jan posiadał swą rezydencję w rodowej wsi Bidziny, ale dokumenty podpisywał niekiedy jako Kaszowski. W dokumencie z 1409 roku pisał "my, Jan dziedzic na Kaszowie" (20).

Stanisław Kossakowski (21) podaje, że w sumariuszu archiwum Kaszowskich znajduje się wzmianka o przywileju z roku 1389 świadczącym, że właśnie w tym roku Jaśko z Bidzin nabył Wysokie, i że miał być potomkiem Janusza, wojewody sandomierskiego.

Młodość Jana przypada na koniec panowania króla Ludwika I Węgierskiego, i początek panowania Władysława Jagiełły. Prawdopodobnie w czasie pertraktacji możnowładztwa polskiego z Ludwikiem Jan podzielał opinie sędziów ziemskich Pełki Zambra i Piotra z Turu, obu herbu Janina. Niewątpliwie czynnie włączył się do działań politycznych i wojennych Jagiełły, w wyniku czego w roku 1398 otrzymał pozycję chorążego sandomierskiego, którą piastował 23 lata. Jan w wieku 64 lat otrzymał urząd stolnika na zamku sandomierskim (20). Myli się Borkowski (22) który utrzymuje, że Jan od tego roku był stolnikiem krakowskim. Zapewne sprawdził jeden dokument (23), który omyłkowo podaje Jana jako stolnika krakowskiego. Pozostałe dokumenty przedstawiają Jana jako stolnika sandomierskiego (24).

Jako chorąży sandomierski na pola Grunwaldu Jan z Bidzin przyprowadził szóstą choragiew województwa sandomierskiego. Wynika to ze źródeł, według których wojewoda sandomierski Mikołaj z Michałowa walczył pod swoją rodową chorągwią (25), (26)

Będąc osobą zamożną i religijną, Jan fundował dwa kościoły: w 1409 r. kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w Kaszowie (20), (27) i kościół pw. Wniebowzięcia i św. Wojciecha w Wysokim w 1413 r. (28), (29), (30). W dokumencie fundacyjnym kościoła w Wysokim widzimy Jana jako fundatora, który dokładnie wymieniał nadane posiadłości. Stanisław Kuraś uważa, że Jan tylko pośrednio uczestniczył w procesie erekcji (31). Prawda. Bezpośrednio przekazał on własne dobra pod erekcję, w której nie uczestniczył, gdyz w tamtych czasach budynki kościelne powstawały z funduszy biskupich.

Zapewne motywy fundacji Jana nie odbiegały od motywów braci Wita i Dzierżka. Oto jak Kazimierz Kolańczyk (32) generalnie widzi motywy fundacji rycerskich: ""Wzrost ambicji rodowych w postaci fundacji będącej niejako nakazem zwyczaju i miarą świetności rodu szedł w parze ze wzrostem potęgi majątkowej rycerstwa oraz stopniowym rozluźnieniem związk&ów rodowych.""

Z parafialnym kościołem w Bidzinach byli w jakiś sposób związani Jan z Gierczyc i jego brat Mikołaj z Kaliszan, którzy w roku 1407 darowali w/w kościołowi dwie niwy (18). Darowizna ta stawia pod znakiem zapytania przynależność rodową wymienionych osób, ktorą literatura wskazuje na inny ród (33).

Krótką historię kościoła w Bidzinach przedstawia strona diecezji sandomierskiej.

Do końca życia Jan dysponował swoimi dobrami, które w roku 1423 zostały podzielone między dwóch synów: Marcisza i Dersława (23), (24). W roku 1425 lokował miasto Wysokie w woj. lubelskiem. Wysokie utrzymało status miejski do XVIII wieku. Dokument lokacji wprawił Stanisława Kurasia w konsternację, gdyż nie ma w nim wzmianki o pisemnej zgodzie panującego. W tym jeszcze roku Jan postanawiał, aby mieszczanie miasta Wysokiego opłacali czynsz, a w razie wojny dostarczali wozu z czterema końmi na wyprawę wojenną (35). Jednym znanym mieszczaninem w Wysokim był organmistrz Jan.

Jan wystawiał kilkanaście znanych dziś dokumentów majątkowo - osobistych. Występował też jako świadek w innych. Jednym z poświadczanych dokumentów wagi państwowej z 1419 r. był dokument Władysława Jagiełły i Witolda potwierdzający przymierze z królem duńskim Erykiem (C), (36). Oryginał tego dokumentu z przywieszoną miedzy innymi pieczecią przedstawiającą herb rodu Janina przechowywany jest w Bibliotece im. Czartoryskich w Krakowie (37).

O kręgu rodzinnym Jana z czasów jego młodości nie mamy żadnych przekazów. Sporo dokumentów za to dotyczy dzieci Jana. Miał corkę Katarzynę z pierwszej żony i synów Marcisza i Dersława z drugiej.
Próba odszukania ewentualnych braci lub najbliższych kuzynów pozwoliła zacieśnić krąg wokół kilku postaci. Przeanalizowany został zestaw świadków dwóch dokumentów z 14 stycznia 1423 roku, w których 65 letni Jan przeznaczał wyszczególnione dobra młodszemu synowi Dersławowi, a obaj synowie upoważniali ojca do dożywotniego dysponowania tymi dobrami (34), (35). Świadkami powyższych dokumentów byli niewątpliwie najbliżsi członkowie rodziny. Kolejność podpisów pod tymi dokumentami odpowiada stopniowi pokrewieństwa z Janem. Są to Jan z Podlodowa (8 km N od Opatowa), występujący w dokumentach w latach 1414-1427, Dersław z Ćmielowa (nad rzeką Kamienną?) występujący w dokumentach w roku 1414, Dersław z Łopatna (15 km SW od Opatowa), Piotr z Tudorowa (5 km S od Opatowa) (34), (38), (39), brat Pełki z Tudorowa, Piotr Pszonka z Kurowa (10 km S od Opatowa) występujący w dokumentach w latach 1400-1423, i wreszcie Piotr z Gołębiowa (11 km SE od Opatowa) (40), który występował w latach 1423-1427, a wszyscy byli członkami rodu Janina. Drugi dokument wystawiony przez synów Jana świadkują w następującej kolejności Pełka z Przezwodów (10 km NW od Sandomierza) występujący w dokumentach w latach 1423-1425, Dersław z Łopatna, Jan z Ostrowa (może Ostrowca Świętokrzyskiego?) występujący w latach 1401-1447 i Piotr (Pszonka) z Kurowa, wszyscy członkowie rodu Janina.
Nie znamy kolejności świadków niezachowanego dokumentu wyszczególniającego dobra nadane Marciszowi Bidzińskemu. Sądząc jedynie po zachowanych dokumentach najbliższym krewnym Jana z Bidzin musiał być Jan z Podlodowa. Obaj posiadali swoje części podradomskiego klucza Gulin, Kaszów, Sułków, Wola Sułkowska, i Przytyk. Miasto Przytyk zakładał już w roku 1333 Piotr z Podlodowa, rówieśnik Sułka z Bidzin.

16. Dzieci Jana z Bidzin - Marcisz, Dersław, Katarzyna i Anna.

Córką Jana z Bidzin z pierwszej niewymienionej w dokumentach żony byla Katarzyna. Z drugą żoną też nie wymienioną w dokumentach Jan miał dzieci: Marcisza, Dersława, i Annę.

Marcisz, starszy brat Dersława (11), (13), (33), (34) według ówczesnych reguł objął dobra Bidziny i pisał się "z Bidzin". Posiadał też miasto Wysokie i Bogucice w Ziemi Krakowskiej. Marcisza synami byli Bernard i Mikołaj. (41) Marcisz miał także innych nie wymienionych w dokumentach z imienia synów i córki. Możliwym jest, że Wydżga z Bidzin podpisujący w r. 1448 dokument (42) to jeden z nich.

Na tej stronie przedstawiony jest schemat genealogiczny Bidzińskich herbu Janina.

Dersław, syn Jana z Bidzin urodził się ok.1390 r. zapewne w Bidzinach. Według Długosza już w 1411 r. pisał się Kaszowsky, "z Gulina" lub Gulynsky. Po podziale ojcowskiego majątku posiadał Kaszów, Wolę Kaszowską i połowę Gulina (11), (12), (13), (33), (34), (43), (44), (45), (46), (47), (48), (49). Musiały to być spore posiadłości, bo sama tylko Wola Kaszowska ze swych dwudziestu łanów kmiecich (J) dawała dziesięcinę kolegiacie sandomierskiej wartości 16 do 20 grzywien (I), (50), (51), (52). W 1435 roku za 100 grzywien Dersław odkupił posiadłości Wysokie i miasto Wysokie od swojego bratanka, Mikołaja z Bidzin (38). W 1430 r. poślubił Jadwigę, córkę Jana z Falkowa (20 km W od Końskich) herbu Doliwa (13), (44), (47), (49), (52), której w r. 1434 zapisał 200 marek (I) posagu (D) na Kaszowie i Woli Kaszowskiej. W 1441 r. Jan z Falkowa zawarł umowę z Dersławem w sprawie dziedziczenia własnego majątku na wypadek śmierci bez pozostawienia męskich potomków (44).

Teodor Żychliński mylnie przedstawiał trzeciego syna Jana, Dominika z Kaszowa (53). Prawdopodobnie oparł się on na danych Łaskiego (41), w którego dziele Jan Korytkowski omyłkowo utożsamia Kaszowskich herbu Janina z Kaszewami (6 km E od Kutna). Opracowanie Żychlińskiego w części dotyczącej Kaszowskich h. Janina budzi poważne wątpliwości z powodu braku źródeł i oczywistych błędów.

Sąsiadem Dersława z Kaszowa był bliski krewny, Jan Podlodowski z Przytyku, z którego rodziną w 1451 r. Dersław miał sprawę sądową z prawa bliskości o wieś Wolę Sułkowską (46).

Omawiany teren jeszcze przed 1333 rokiem posiadali Sułek z Bidzin i Jan z Podlodowa.

Jan z Bidzin wydał córkę Katarzynę odpowiednio dla swojego stanu. Wyszła ona za mąż w 1398 r. za Dersława Karwacjana z Janowic (11 km W od Skalbmierza) herbu Zadora, syna Dersława z Janowic i Gorzyc, stolnika sandomierskiego. W tym samym roku Dersław przyznawał Katarzynie sto grzywien (I) posagu (D) i sto grzywien wiana (E) na całej wsi Janowice, a w roku 1404 wyznaczył jej po 100 grzywien posagu i wiana na całej wsi Gruszów (12 km SW od Skalbmierza) (4), (48), (54), (55), (56).

Dokument podziału dóbr Jana z Bidzin, stolnika sandomierskiego podaje, że Dersław między innymi otrzymał połowę wsi Gulin. Niewątpliwie Jan wystawił też dokument wymieniający dobra nadane Marciszowi, do których mogła należeć druga połowa Gulina. Istnieje jeszcze inna możliwość: na drugiej połowie Gulina siedział najbliższy krewny Jana z Bidzin, np. Podlodowski. Księgi dochodów diecezji krakowskiej podają, że w Gulinie był folwark (F), z którego dziesiecine płacił Jan Guliński z rodu Janina. Osoba zarzadzająca tym folwarkiem, z pewnością tam mieszkała i przekazywała połowę dochodów Dersławowi i jego synom. Zakładam, że Jan piszący się "z Gulina" to Jan, syn Dersława, ten sam który posiadał drugą część Gulina, a w roku 1456 sprzedał Długojów i Wolę Gutowskiemu (57). Z połowy Gulina należącej do diecezji krakowskiej pisali się też Piotr i Mikołaj Gulińscy(13), (52). Mikołaj w 1443 r. zapisywał posag swojej żonie Małgorzacie, córce Mikołaja z Chomętowa (12 km S od Radomia) herbu Bończa (13), (58), (59). Jeśli Mikołaj syn Piotra jest synem Marcisza, to w dokumencie (60) zaszła pomyłka, gdyż wymieniany jest tam Piotr syn Mikołaja. Jeśli dokument przedstawia prawidłowo Piotra jako syna Mikolaja, to są to Gulińscy z diecezji krakowskiej.

Nieco światła na właścicieli Gulina próbował rzucić Teodor Żychliński (61). Według tego autora synowie Warsza Dunina herbu Łabędź zwanego też Włodzimierzem, Piotr na Długojewie i Długiej Woli, i Jan, będący braćmi Mikołaja zwanego Bland i Rafała, nabyli Gulin od Dersława z Kaszowa. Zaprzeczają temu następujące argumenty: Mikołaj Bland nie mógł być bratem Piotra, gdyż jak podaje sam Żychliński różnica dat śmierci obu wynosiła minimum 37 lat. Dodatkowo znane dokumenty, Boniecki, czy inni autorzy herbarzy nie wymieniają w ogóle Piotra jako syna Włodzimierza, czy Warsza. I ostatni argument: jak podaje Boniecki, bazując na aktach radomskich (62), Jan syn Włodzimierza posiadał Golinę (11 km W od Konina) i Janikowo (7 km E od Poznania, lub 17 km W od Inowrocławia), a nie Gulin radomski.

W takim momencie trzeba by zajrzeć do pierwszej księgi Liber Beneficiorum Długosza i akt ziemskich i grodzkich radomskich, dostępnych kiedyś Adamowi Bonieckiemu i innym badaczom, a które w czasie drugiej wojny światowej uległy całkowitemu zniszczeniu. Ich brak znacznie ogranicza możliwości badawcze nad rodzinami Kaszowskich, Gulińskich oraz wielu, wielu innymi.

Na "dorosłe" lata braci Dersława i Marcisza przypadały tak znamienne wydarzenia jak bitwa pod Grunwaldem i pierwsza faza wojny z zakonem krzyżackim w latach 1454 - 1466. Jak przykazywał obowiązek, niewątpliwie obaj partycypowali w tych wydarzeniach. W latach 1432 - 1435 Dersław, pełnił funkcje chorążego lubelskiego (13), a w roku 1436 na zjeździe w Sieradzu pieczętował dokument pokoju brzeskiego. W roku 1450 Kazimierz Jagiellończyk nakazywał mieszczanom z Krasnystawu, aby udawali się do Ziemi Sandomierskiej i Krakowskiej przez miasto Wysokie (63). Z pewnością fakt opłacania ceł wpływał na kiesę miasta i jego właściciela. Wiadomym jest, że Dersław nie żył już w roku 1456 (52).

Południkowy podział majątku Jana, oraz znaczna odległość Bidzin (leżących na południowej stronie Gór Świętokrzyskich) do posiadłości Dersława wpłynęła na wczesne wyodrębnienie się ze wspólnego pnia rodziny Bidzińskich. Nie wliczając Wysokiego w woj. lubelskim, pozostała część rodziny przez następne sto pięćdziesiąt lat mieszkała na sąsiadujących z sobą podradomskich dobrach, przedzielonych jedynie rzeką Radomką. Gulin i Kaszów zmieniały swych właścicieli w ramach tej grupy.

Ciekawie wypowiada się K. Potkański opisujący puszczę radomską: "Dwa czynniki odgrywają rolę w rozmieszczeniu ludności kraju tj. rzeki i góry. Góry tamują ruchy i rozdzielają ludzi przez mniejszą urodzajność i utrudnienie komunikacji. Rzeki przeciwnie, łączą ludzi, stanowiąc same przez się drogi..." (64).

17. Potomstwo Dersława: Jan, Mikołaj i cztery córki.

Mikołaj, najprawdopodobniej starszy syn Dersława urodzony około 1420 roku (13), (52), posiadał Kaszów, Wolę Kaszowską i Wysokie. Ożenił się ze Zbigniewą (13), (65) z którą miał trzech synów: Jana, komornika granicznego radomskiego (66), (67), (68) w latach 1475 - 1482, Łukasza, pana na Wysokim i podkomorzego lubelskiego 1514 r., oraz Stanisława, właściciela Gulina i Kaszowa. Anna, córka Mikołaja w 1546 r. wyszła za Zygmunta Pełkę, starostę Opoczna (69). Mikołaj w roku 1481 z żoną i dziećmi otrzymał papieski odpust zupełny za pomoc, czyli składkę na usunięcie Turków oblegających wyspę Rodos (70). Mikołaj, prawdopodobnie syn Mikołaja w roku 1508 wymieniony został w liście poborowej (71).

Jan, najprawdopodobniej młodszy syn Dersława urodzony około 1420 roku (12), (13), (45), (54), otrzymał część Gulina, Wolę Gulińską, posiadał też Długojów. Długosz pisze o nim "Johannes Kaschowsky, nobilis de armis Janyna" (72). Jan, wspomniany wcześniej, według kontraktu ślubnego spisanego w latach 1448 i 1453 zapisał żonie Małgorzacie 440 grzywien (I) posagu (D) i wiana (E). W 1456 roku sprzedał Długojów i Wolę Gutowskiemu (73). Dersław, syn Jana, który w roku 1508 posiadał Gulin, lub jego część (74) prawdopodobnie zmarł bezpotomnie, bo Gulin przeszedł w ręce brata stryjecznego. Córką Jana, syna dersławowego była Katarzyna, która w roku 1526 wyszła za Mikołaja Rusinowskiego (57).

Zgodnie z klasyfikacją majatkową szlachty Jana i Mikołaja zalicza są do zamożnego rycerstwa małopolskiego.

W r. 1516 r. Zbigniewa i jej synowie zawarli pojednawczy układ z Podlodowskimi (65) w sprawie własności Woli Sułkowskiej .

Jadwiga, córka Dersława przed 1450 r. wyszła za Jana Mściwoja (Dunina) ze Skrzyńska, syna Mściwoja i wnuka Ottona, rodu Łabędziów (G), (H), (13), (75), (76), starostę opoczyńskiego. Teodor Żychliński (61) przedstawiający Duninów, pomylił Janów Duninów, i pominął Jadwigę jako żonę jednego z nich.

Katarzyna, druga siostra Jadwigi w roku 1451 wspólnie z przyszłym mężem, Janem na Kłodnicy Maciejowskim otrzymała, od Jana Maciejowskiego, ojca 200 grzywien (I) wiana (E) na Kłodnicy Kościelnej i Komarzycach (77). W roku 1473 Maciejowski kwitował z posagu żony swej, Katarzyny jej brata Mikołaja (78).

Dobrochna wyszła natomiast w 1465 r. za Jana z Janikowa, syna Dobiesława (10), (75).

Uzbrojenie rycerzy z XIV i XV w. przedstawia ilustracja A i B.

Na tej stronie przedstawiony jest schemat genealogiczny Kaszowskich-Gulińskich herbu Janina, linii radomskiej.

ciąg dalszy

Defincje i wyjaśnienia

(A) Prawo niemieckie to termin powstały w początkach XIII w. na Śląsku i Morawach jako wzór przy organizacji samorządowej w miastach i lokacji polskich wsi. Prawo nazywane też prawem magdeburskim składało się z dwóch spisów prawa tzw. Zwierciadła Saskiego oraz prawa posiłkowego.
(B) W XV w. chorągiew była oddziałem jazdy, taktyczną jednostką w organizacji wojskowej liczącym od 70 do 200 koni.
(C) Eryk VII, Król Danii, Szwecji i Norwegii, Wenedów (Słowian), Gotów, Książę Pomorza. Rządzil w Norwegii 1389 - 1442, w Szwecji 1396 - 1439, w Danii 1396 - 1439. Koronowany 17 Czerwca 1397 r. w Kalmar. Pochodził z pomorskich Gryfitów. Syn księcia słupskiego Warcisława VII i Marii córki księcia Henryka III z dynastii meklemburskiej z linii Mecklenburg-Schwerin. Urodzony w 1381/82, ochrzczony jako Bogusław w Darłowie. Zmarł 3 Maja 1459 w Darłowie. Pochowany jest w kościele pw. Wniebowzięcia Najświetszej Marii Panny w Darłowie.
(D) Posag stanowiąy dobra pienieżne, stałe lub ruchome, które kobieta wnosiła do małzeństwa. Po otrzymaniu posagu nie miała prawa do innych dóbr rodziców.
(E) Wiano składało się z dwóch rownych częsci: tzw oprawy i przywianka wnoszone przez żonę. Dzisiaj wiano stanowią dobra pienieżne, stałe lub ruchome, które dostarcza narzeczony lub jego rodzina rodzicom panny młodej
(F) Folwark był wielką farmą działającą na terenie Korony i Kięstwa Litewskiego. Pierwsze folwarki powstawały na gruntach zakonnych i kościelnych. Później folwarki adoptowala szlachta i bogate chłopstwo. Słowo "folwark" zaadaptowano w języku polskim w XIV wieku od niemieckiego "Vorwerk". Jedynie taka forma organizacji była w stanie sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na zboże w kraju i na Zachodzie. Folwarki stanowiły podstawę siły ekonomicznej i politycznej szlachty.
(G) Według Kroniki Bielskiego Jan Mściwój ze Skrzyńska h. Łabędź w czasie bitwy grunwaldzkiej stał w pierwszym szeregu trzeciej królewskiej chorągwi.
(H) Według Kroniki Bielskiego (t.1 s.590) przedni rycerze: Jan z Czyżowa h. Janina, prawdopodobnie syn Pełki z Czyżowa oraz Jan Mściwój zięć Dersława brali udział w wyprawie litewskiej (ok. 1428 r.) na Nowogród.
(I) W XIII w marka była równoważna grzywnie. Była wagą pół funta srebra lub złota. Później grzywna była jednostką monetarną. Pod koniec XIV wieku w Krakowie płacono pół grzywny (24 grosze) za wołu, 1 grosz za parę kurcząt, 1 grosz za parę trzewików, a 12 groszy za parę pańskich butów (ES t.2 s.221).
(J) Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska, t.3 s.157,158. Łan kmieci to równowartość połowy łana frankońskiego, czyli 22 morgi i ok. 13.2 ha.

Literatura i źródła

(1) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, dokument nr 945
(2) Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej, t.1 s.215, nr 166
(3) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, dokument nr 50
(4) Kodeks dyplomatyczny Małopolski, t.3 s.66, nr 684
(5) Roman Grodecki, Polska piastowska, s.446
(6) Kazimierz Kolańczyk, Studia nad reliktami wspólnej własności ziemskiej w najdawniejszej Polsce, Poznań 1950, s.212-215. Świetna praca na temat stosunków własnościowych władza-społeczeństwo-kościoł. Polecam.
(7) z portalu diecezji sandomierskiej (http://www.sandomierz.opoka.org.pl/strdiec/parafie.php?p=9)
(8) Adam Boniecki, Herbarz Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899 - 1914, t.7 s.218
(9) Józef Krzepela, Księga rozsiedlenia rodów ziemiańskich w dobie Jaggielońskiej, Kraków 1915, t.1 s.408
(10) Filip Sulimowski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880-1902, t.1 s.203
(11) Adam Boniecki, Herbarz Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899 - 1914, t.2 s.235, t.3 s.274, t.1 s.197, 198
(12) Adam Boniecki, Herbarz Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899 - 1914, t.7 s.186, 187
(13) Adam Boniecki, Herbarz Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899 - 1914, t.9 s.336 do 341
(14) Akta grodzkie warszawskie zwane Donationum, 34 s.889
(15) Archiwum Komisji Historycznej, t.8 s.201
(16) K. Fedorowicz, Dostojnicy i urzędnicy świeccy województwa krakowskiego w latach 1374-1506, Archiwum Komisji Historycznej 1898, s.201
(17) Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, t.8 nr 7362, z 15.VIII.1398
(18) Archiwum PAN w Krakowie, rękopis 8644, k 96v, z 31.VII.1242
(19) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1042
(20) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1224
(21) Stanisław Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich, Warszawa 1859, t.3 s.152
(22) Jerzy Dunin Borkowski, Almanach błękitny, genealogia żyjących rodów polskich, Lwów 1865, s.245, 246
(23) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1336
(24) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 949
(25) Stefan Kuczyński, Wielka wojna z zakonem krzyżackim w latach 1409-1411, Wydawnictwo MON, s.156
(26) Joachim Bielski, Kronika Marcina Bielskiego, t.1 s.115
(27) Józef Szymański ,Pomniki dziejowe Polski. Katalogi biskupów krakowskich seria 2, t.10, s.214, 215. Ten sam dokument istnieje w "Opera Omnia" J. Długosza (t.1 s.422)
(28) Jan Długosz, Księgi dochodów diecezji krakowskiej - Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t.2 s.502, pod datą 1417 r.
(29) Jan Długosz, Opera Omnia s.423
(30) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1258
(31) Stanisław Kuraś, Przywileje prawa niemieckiego miast i wsi małopolskich XIV i XV wieku, PAN 1971, s.36-76
(32) Kazimierz Kolańczyk, Studia nad reliktami wspólnej własności ziemskiej w najdawniejszej Polsce, Poznań 1950, s.222
(33) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1205
(34) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1337
(35) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1359
(36) Codex Epistolaris Vitoldi w Monumenta Medii Aevi Historica, t.6 s.457
(37) Biblioteka im. Czartoryskich w Krakowie. Dokumenty pergaminowe, nr 327
(38) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 728
(39) Jan Długosz, Księgi dochodów diecezji krakowskiej - Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t.2 s.344
(40) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1331 (1421 r.)
(41) wyd. Jan Łukowski, Jana Łaskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa, legata urodzonego Liber Beneficiorum archidiecezji gnieznieńskiej, Gniezno 1881, t.2 s.484
(42) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 797
(43) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 1409
(44) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 2344
(45) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.1 s.113 (wg. Bonieckiego t.9 s.337)
(46) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.1 s.76 i 165 (wg Bonieckiego t.19 s.337)
(47) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.3 s.131 (wg Bonieckiego t.9 s.337)
(48) Kasper Niesiecki, Herbarz polski, t.9 s.313, 314
(49) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.4 s.192, 270, 745, t.6 s.105 (wg Bonieckiego t.9 s.337)
(50) Jan Długosz, Księgi dochodów diecezji krakowskiej - Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t.1 s.371, 372 (wg ?)
(51) Filip Sulimowski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880-1902, t.8 s.786
(52) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.4 s.745 (wg Bonieckiego t.9 s.337)
(53) Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Poznań 1881, t.18 s.183
(54) wyd. B. Ulanowski, Antiquisimi libri iudicales terre Cracoviensis, Kraków 1884-1886, nr 7362
(55) Acta terrestria Cracoviensis czyli Księgi ziemskie krakowskie, rps WAP Kraków, s.96
(56) Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, t.8
(57) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.1 s.200, 222, 241 (wg Bonieckiego t.7 s.186, oraz Słownika Staropolskich Nazw Osobowych)
(58) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.2 s.330, t.1 s.686 (wg Bonieckiego t.7 s.186)
(59) Filip Sulimowski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880-1902, t.1 s.627, Chomętowo, wieś pow. Skaryszew k. Radomia
(60) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.2 s.330 (wg Bonieckiego t.7 s.186)
(61) Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Poznań 1881, t.5 s.388
(62) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.1 s.2 (wg Bonieckiego t.2 s.93)
(63) Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 869
(64) Pisma pośmiertne Karola Podkańskiego. Puszcza Radomska, t.1 s.108
(65) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.2 s.177 (wg Bonieckiego t.9 s.336,337)
(66) Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska, t.3 s.72, 73. Dworzanin kasztelana radomskiego, egzekutor sądowy do spraw granicznych. Pełnił także funkcje mierniczego.
(67) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, z 1482 r. (wg Dodatku do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, t.10 s.153)
(68) Jan Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, t.10 s.154, 155
(69) Zapisy trybunału krakowskiego, 8 s.542
(70) Archiwum Kaszowskich, dokumenty pergaminowe. Dokument z 20 lipca 1481 roku
(71) Adolf Pawiński, a) Zródła dziejowe, t.13-18, Polska XVI wieku pod względem geograficzno - statystycznym b) Kodeks dyplomatyczny, Manuskrypt
(72) Jan Długosz, Księgi dochodów diecezji krakowskiej - Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis, t.2 s.535 (wg Słownika geograficznego królestwa polskiego i innych krajów słowiańskich, t.2 s.909)
(73) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.1 s.204, 222 (wg Bonieckiego t.9 s.336)
(74) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.11 s.235 (wg Bonieckiego t.9 s.336)
(75) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.6 s.105 (wg Bonieckiego t.9 s.336) i Stanisław Kuraś, Zbiór dokumentów małopolskich, Warszawa 1962, nr 841
(76) Akta radomskie czyli Inscriptionum et Decretorum, t.4 s.192, 270, 745 (wg Bonieckiego t.9 s.336)
(77) Księgi ziemskie lubelskie, t.4 s.42, (wg Słownika geogr-historycznego woj. krakowskiego)
(78) Rocznik Heraldyczny 1924/1925
(79) Archiwum Kaszowskich, dokumenty pergaminowe. Dokument z roku 1473


Wszelkie prawa zastrzeżone. Copyright © 2016 by Andrzej Guliński