21. Gulińscy herbu Bończa.

Mieczysław Paszkiewicz (1) zalicza Gulińskich do rodu Junosza, ale w związku z brakiem jakichkolwiek wzmianek w źródłach, należ to uznać za hipotezę i ją odrzucić.

Poza Bonieckim (2), Gulińskich herbu Bończa wymienia Leszczyc (3), a za nim Bobrowicz (4). Leszczyc uważa, że początkowo nazywali się Goliński i Góliński. Niestety źródła nie wymieniają Gólińskich, a jedynie Golińskich, pochodzących z Goliny w pow. konińskim. Co prawda w kościele z pierwszej połowy XIV w. w Gosławicach k. Konina na wsporniku znajduje się herb Janina nieznanego pochodzenia, ale w związku z brakiem jakichkolwiek źródeł czy przesłanek łączących Golińskich z rodem Janinów hipotezę Leszczyca należy odrzucić. Leszczyc wymienia Gulińskich z 1500 r. z Wielkopolski i woj. sandomierskiego, a także z Mazowsza z roku 1630, ale bez podania źródeł.

Według Leszczyca jedna z linii Gulińskich utraciła szlachectwo, i dopiero na sejmie 17. III.1595 w Krakowie w obecności króla Zygmunta III i zgromadzenia poselskiego szlachectwo tej linii zostało odnowione. Nastąpiło to poprzez przyjęcie zasłużonego dla kraju Kaspra Gulińskiego, kasjera ze Lwowa i jego żony Doroty do stanu szlacheckiego i herbu Bończa przez Jana Dymitra Solikowskiego, arcybiskupa lwowskiego (4), (5). Kasper h. Bończa jest prawdopodobnie synem Stanisława Gulińskiego, i bratem Pawła, Stanisława, Jana i Hieronima h. Janina, omówionych w poprzednim rozdziale.

Nie wiadomo, od kiedy Kasper urodzony około 1560 r. przebywał we Lwowie. Znana jest wzmianka polecenia sprawy przez króla Zygmunta III do urzędu starościńskiego lwowskiego pomiędzy Janem Niepszyckim a mieszczaninem lwowskim Kasprem Gulińskim (6). Więcej światła na życie Kaspra rzuca natomiast nieprzychylna mu nota z pamiętnika Alembeka. Dowiadujemy się z niej, że Kasper był bogatym kupcem i rajcą miasta Lwowa. Mieszczanin Jan Ambelek, późniejszy rajca miejski dłuższy czas procesował się z członkami "arystokratycznego" systemu rajców miejskich. Po uwięzieniu i pozbawieniu go praw miejskich przez rajców, Ambelek bezskutecznie odwoływał się do króla. Czując się pokrzywdzony opisywał, w jaki sposób opatrzność zemściła się na jego wrogach. Przy okazji dowiadujemy się, że do nich zaliczał Kaspra. Alembek pisze: "P. Kasper Guliński był kupcem znacznym przy mieście tem, potem wydał córkę za szlachcica, potem syna ożenił z szlachcianką, czem dalej tem bardziej na majętności szwankował; mieszkał czas niemały, przed kredytory się kryjąc u ojców dominikanów; wpadł w apoplexyą. Syna Tatarowie wzięli, drugi młodszy został mnichem." (7)

Spójrzmy teraz w dokumenty. Wojciech u.~1580 r., syn Kaspra i Doroty poślubił Annę z Zalesia, z którą miał syna Jana (4), (8) i córki: Reginę, Dorotę, Annę i Katarzynę (9). Jan Guliński od 1615 r. był właścicielem części Ostrowia i Mędowa (10). Wojciech (syn Jana?) podczas napadu mongolskiego na Lwów w 1695 r. dostał się do niewoli, w której zmarł. O drugim synu i o córce Kaspra dokumenty milczą.
Synem Jana Gulińskiego był Krzysztof, tzw. towarzysz pancerny, uczestnik wojen tureckich. Jego syn, Antoni, miał syna Wojciecha, a ten syna Franciszka. Syn Franciszka, Sebastian Guliński poślubił Agnieszkę Komorowską, z którą miał synów: Stanisława, urzędnika leśnego, i Marcelego, obu legitymujących się szlachectwem w Królestwie Polskim w 1848 r. (8),(A), (11) herbem Bończa. Do Gulińskich herbu Bończa należała także Aniela, wdowa po zmarłym w 1755 r. Kazimierzu Szymanowskim (12), (13).

Schemat genealogiczny Gulińskich linii lwowskiej jest przedstawiony na tej stronie.

Wygląd typowych dworków szlacheckich przedstawiają następujące ilustracje: E, F, G i H.

22. Gulińscy z XIX i XX wieku.

Niżej przedstawiam znaczniejsze postacie wielkiej rodziny Gulińskich z XIX i XX wieku.

Postacią nieco enigmatyczną jest Guliński Jan (14), (15) podpisujący się najczęściej Guliński, "a Gulin", ale niekiedy ze Śniatowa. Najprawdopodobniej był synem Maurycego, z Ostrowia, pochodzącym z linii Gulińskich z Gulina. Trudno dziś rozwinąć wątek Śniatowa. Jedyne źródło odnoszące się do Śniatowa, to podanie Jana Łaskiego (15a) o Janie ze Śniatowa właścicielu w początkach wieku XVI Śniatowa i Siemoni w ziemi łęczyckiej, wsi położonych niedaleko od posiadłości potomków Adama z Turu, z rodu Janinów. Nie wiadomo gdzie się kształcił Jan Guliński, posiadał jednak znaczne oczytanie w literaturze kościelnej i klasycznej prawdopodobnie wyniesione ze studiów w jakimś ośrodku luterańskim lub ariańskim. Trudno jest dziś odgadnąć, czy była to Akademia Rakowska (założona w roku 1602), Akademia Zamojskich (założona w roku 1593), czy też gimnazja w Lubartowie, Toruniu, Pińczowie, a może inna szkoła na Litwie, Wołyniu, czy w Prusach. W 1633 r. jako "młody" teolog ewangelicki został lektorem języka polskiego w Gimnazjum Akademickim (B) w Gdańsku (16), gdzie rozwinął swą żywą działalność pedagogiczną i literacką. Uczył publicznie i prywatnie polskiej wymowy, ortografii i epistolografii, oraz historii Polski. W kaplicy św. Anny przy kościele św. Trójcy zastępując kaznodzieję Jana Dorsza, wygłaszał polskie kazania. Jan Guliński był autorem kazań, wierszy, przekładów, utworów patriotycznych i innych (17), (18). Jego sztuka grana była na ratuszu staromiejskim w 1638 r. Mimo licznych publikacji dedykowanych władzom Gdańska i możnym patrycjuszom, nie awansował społecznie i materialnie. Być może zniechęcony lub powołany na korzystniejsze stanowisko w 1644 r. opuścił Gdańsk. Wg Grossa (18), powołującego się na A. Jochera (19), zmarł w tym samym roku, lecz Joher w ogóle nie wypowiada się na ten temat. Jeśli Jan był rzeczywiście synem Maurycego, to jak podają "Zapisy i wyroki trybunału lubelskiego" zginął w czasie wojen szwedzkich 1655-1658.

Guliński Andrzej, archiwista. Pracę rozpoczął w 1838 r. jako adiunkt w Archiwum Ogólnokrajowym w Warszawie, przemianowanym na Archiwum Główne Królestwa. Pracował nad inwentaryzacją dokumentów Archiwum Koronnego. Wyrazem głębszego zamiłowania i ambicji naukowych jest jego Historia Metryki Koronnej i Litewskiej, ukończona w 1853 r. Druk tego dzieła, mimo uprzednich zapowiedzi w "Bibliotece Warszawskiej", nie doszedł nigdy do skutku, choć praca została zakończona. Rękopis bez załączników źródłowych, wędrując nieznanymi drogami, znalazł się w r. 1902 w Archiwum Akt Dawnych miasta Krakowa jako dar L. Hoszowskiego. Praca ta jest cenna jako dobór materiału i pierwsze historyczne podejście do przedmiotu. Guliński miał dostateczne oczytanie, trafne wyczucie metody archiwalnej, własne zdanie w niejednej kwestii teoretycznej, dużo zrozumienia dla spraw konserwacji i wielką cześć dla zabytków przeszłości. W latach 1853-58 przejmował dawne akta skarbowe i wojskowe. Z latami awansował na drugie po naczelniku miejsce w hierarchi urzędniczej Archiwum. Do tytułu "Archiwariusz" późniejsza ręka dodała w ocalałym rękopisie Historii Metryki określenie "koronny", co niewątpliwie charakteryzuje trafną pozycję, jaką Guliński sam sobie przyznawał. Zmarł 10.X.1870 r. (18), (20).

Antoni Guliński u. 1824 r., zarządca 1571 morgowych dóbr obejmujących (21) Łaskich Januszewice-Kliny-Świerczyn k. Opoczna poślubił Katarzynę Karpińską. Ich synem był Hipolit Guliński ur. w 1855 r. (22), mąż Józefy z Robakowskich ur. 19.III.1863 r. Hipolit był pisarzem miasta Opoczna. Z małżeństwa Hipolita i Józefy pochodzi Aleksander ur. 8.VIII.1889 r. i Marian ur. 10.XII.1892 r. w Bukowcu k. Opoczna. Po poślubieniu Lucyny z d. Szmitt Marian przeniósł się do Koła, gdzie 28.VIII.1918 urodził się mój ojciec Józef, a następnie do Poznania, gdzie urodził się Kazimierz, brat ojca. W Poznaniu Marian posiadał sklep z artykułami spożywczymi. Obaj synowie Mariana po ukończeniu studiów ożenili się w Poznaniu. W 1945 r. Józef z żoną Emilią przenieśli się do Gdańska, gdzie urodzili się moi trzej bracia i siostra.

Działaczami PPSu była rodzina Gulińskich pochodząca z Nieszawy k. Ciechocinka. Józef Guliński u 13.III.1863 (22A) w Nieszawie k. Ciechocinka (7). Działacz PPS. W 1890 r. wyprowadził się z Torunia (wówczas Prusy) i osiedlił w Warszawie (Królestwo Polskie), gdzie mieszkał przy ul. Żurawiej. W 1890 został aresztowany i osadzony na Pawiaku. Zwolniony za kaucją jako poddany pruski, od 1901 mieszkał w Poznaniu (Prusy), potem w Lipsku. W czasie pierwszej wojny światowej wrócił do Poznania, gdzie zm. 18.IX.1939 r. (22B). Z żoną Jadwigą Lewicką, rownież działaczką PPSu mieli syna Stanisława. Stanisław Guliński, urodzony 18.III.1894 w Warszawie, ukończył Szkołę Handlową w Lipsku, a następnie studiował w W.S.H. w Warszawie. Od 1914 r. walczył w Legionach polskich, gdzie odbył kampanię karpacką i wołyńską. Od 1917 r. odkomenderowany do P.O.W. (D), aresztowany za działalność polityczną. Do czasu rozbrojenia okupantów (11.XI.1918) był komendantem okręgu kaliskiego i piotrkowskiego. Od 1927 r. był starostą powiatowym i grodzkim w Radomiu. Ogłosił broszurę "Józef Piłsudski" oraz szereg artykułów publicystycznych w tygodnikach i pismach codziennych na tematy społeczne i polityczne (23).

Nastepną postacią w mundurze, tym razem z okresu drugiej wojny światowej jest Józef Guliński (Ken), sierżant, dowódca oddziału AL im. Waleriana Łukasińskiego działającego w rejonie Ostrowca Świętokrzyskiego w r. 1944. Poległ 6 VI 1944 r. w obronie szpitala w Woli Grójeckiej koło Ćmielowa z rąk niemieckiego okupanta. (24). Jedną z ulic Ostrowca Świętokrzyskiego nazwano jego imieniem.

23. Zamiast podsumowania.

Obecnie nazwisko Guliński występuje rzadko. W spisie PESEL z lat 90tych XX w. wystąpiło tylko 483 razy, podczas gdy najbardziej popularne (Nowak) ponad 220 tys. razy. Na przestrzeni wieków zmieniało swoją formę od "z Gulyna" po Gulynski, Guleński i Guliński. Pierwszy raz w połowie XV w. odnotował je Jan Długosz w "Liber Beneficiorum..." Długosz podawał, że wieś Gulin była w posiadaniu Jana Gulińskiego i Jana Kaszowskiego, obu należących do rycerskiego rodu Janina.

Genealogia Gulińskich podobnie do innych genealogii nie może obejść się bez drzewa genealogicznego. Jego podwójny pień pochodzi z relacji Długosza i wielu innych dokumentów. Pierwszy pień stanowią Gulińscy z Gulińskiej części Gulina, i ich potomkowie, a drugi Gulińscy, którzy są potomkami Kaszowskich, właścicieli drugiej połowy Gulina. Od drugiego pnia odchodzi obecnie dwadzieścia gałęzi Gulińskich. Nastepne mam nadzieję dołączyć w najbliższej przyszłości.

Wydaje się, że szczyt pozycji materialnej Kaszowskich-Gulińskich i Gulińskich przypadł na okres między XV i XVII w., kiedy rodzina była mniej rozrodzona. Nieco później okolice Radomia mocno ucierpiały w czasie wojnen szwedzkich, najazdów mongolskich i kozackich. Może w wyniku zniszczeń wojennych Gulin został sprzedany Brzezińskim, ale może tylko zmienił właściceli na Gulińskich z Brzezin. Dalsze losy Gulina i Kaszowa nie są znane. Brak dokumentów rozpoczynając od połowy XVI w. można przypisać działalności kontrreformacji starającej się wymazać wszelkie oznaki odnowy życia religijnego z kart historii, i zaangażowanych w ten ruch Kaszowskich i Gulińskich.

Jedni Gulińscy utrzymali status szlachecki, a innym się to nie udało. O tych, którzy utrzymali status dowiadujemy się ze źródeł, literatury, lub pośrednio. Wojciech Guliński z gałęzi brzezińskiej w r. 1712 zapisany został jako szlachcic, gdy za żonę brał szlachciankę. Marceli i Stanisław Gulińscy z gałęzi herbu Bończa wylegitymowali się ze szlachectwa w r. 1845. Franciszek Guliński z gałęzi pińczowskiej na Uniwersytecie Warszawskim zapisany został jako szlachcic-dziedzic. Antoni Guliński z gałęzi opoczyńskiej po r. 1850 jako szlachcic zarządzał majątkiem innych, a Franciszka Gulińskiego z Tarczyna jako szlachcica wcielono do wojska carskiego w randze podporucznika w r. 1831.

Niewątpliwie z czasem i w wyniku rozdrobnienia dóbr, Gulińscy przechodzili do mniej zamożnej szlachty. Z pewnością przechodzili oni wtedy losy typowe dla szlachty w Królestwie Polskim: z czasem sprzedawali posiadane dobra ziemskie i zasilali szeregi inteligencji, stając się urzędnikami, zarządcami, rzemieślnikami, i włościanami.

Z powodu skomplikowanej i niepełnej struktury genealogicznej rodziny, obecnie nie jest możliwa klasyfikacja całej rodziny Gulińskich.

Andrzej Guliński


Definicje i wyjaśnienia

(A) Królestwo polskie to termin narzucony przez władze carskie częsci Korony, terenu okupowanego przez Rosję po upadku Napoleona. Carowie tytułowali się królami Polski
(B) Gdańskie Gimnazjum Akademickie zlokalizowane w budynkach byłego zakonu franciszkańskiego, założone w 1558 roku przez protestanckie władze miasta, było pierwszą świecką w Gdańsku czteroletnią szkołą średnią o profilu humanistycznym, z klasami przeduniwersyteckimi. Zlikwidowana została w roku 1817 przez władze pruskie. Obecnie kompleks zajmuje kościół św. Trójcy oraz Muzeum Narodowe.
(C) W Polsce i na Litwie okres ten nazywany jest jako "potop szwedzki". W dosłownym znaczeniu termin ten odnosi się do szwedzkiej inwazji i okupacji Rzeczypospolitej, będącej częścią drugiej wojny północnej w latach 1655/60. Niektórzy autorzy określają wojny szwedzkie jako próbę pozyskania terenów otaczających Morze Bałtyckie w celu stworzenia z niego "wewnętrznego jeziora szwedzkiego".
(D) Polska Organizacja Wojskowa (P.O.W.) była tajną organizacją wojskową utworzoną przez Józefa Piłsudskiego w 1914 roku, podczas I wojny światowej. Cel organizacji obejmował zbieranie informacji i sabotaż wrogów przyszłego państwa polskiego. P.O.W. działała w początkowej fazie wojny na terenach Imperium Rosyjskiego, a później rownież na terenach Cesarstwa Niemieckiego. Organizacja urosła od kilkuset członków w roku 1918 do 30 tysięcy w roku 1918.

Literatura i źródła

(1) Mieczysław Paszkiewicz, Jerzy Kulczyński, Herby rodów polskich, Londyn 1990
(2) Adam Boniecki, Herbarz Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899 - 1914, t.7 s.186, 187
(3) Zbigniew Leszczyc, Herby szlachty polskiej, Wrocław-Warszawa-Kielce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1995, s.36
(4) Jan Bobrowicz, Dodatek do Herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego, t.10 s.153, 154, 155
(5) Metryka Koronna, 139 k.111 (3.I-31.XII-1595), (mikrofilm 164)
(6) Stanisław Łoza, Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczpospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, t.10 s.167, dokument 2596
(7) Władysław Łoziński, Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI i XVII w. , Gubrynowicz i Szmidt, Lw&ów 1892, s.141
(8) Seweryn Uruski i Adam Kosiński , Rodzina, herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904 - 1917, t.5 s.57
(9) Zapisy i wyroki trybunału lubelskiego, zapisy z 1628 i 1631 r. (wg. Bobrowicza s.154)
(10) Akta grodzkie warszawskie zwane Donationum, 44 s.313 i 45 s.304 (wg Bonieckiego t.1 s.186)
(11) Spis szlachty Królestwa Polskiego z dodaniem krótkiej informacji o dowodach szlachectwa, Warszawa 1851, s.74, nr 809 i 810
(12) Akta grodzkie czerskie zwane Perpetuitatis, 30 s.227 (wg Bonieckiego t.1 s.186)
(13) Seweryn Uruski i Adam Kosiński , Rodzina, herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904 - 1917, t.5 s.57
(14) Literatura polska, przewodnik encyklopedyczny, P.W.N., Warszawa 1985, t.1 s.295
(15) Karol Eistreicher, Bibliografia polska, Kraków 1896, t.17 s.465
(15a) wyd. Jan Łukowski Jana Łaskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa, legata urodzonego Liber Beneficiorum archidiecezji gnieźnieńskiej, Gniezno 1881, t.2 s.253
(16) Literatura polska, przewodnik encyklopedyczny, P.W.N., Warszawa 1985, t.1 s.297.
(17) Piśmiennictwo staropolskie, Instytut Badań Literackich, s.245,246
(18) Adolf Gross, Polski słownik biograficzny, 1960, t.9 s.144, 45
(19) Christian G. Jocher, Allgemaines Gelehrten Lexicon, Leipzig 1751, cz. 4. szp. 650
(20) Bibliografia polska XIX wieku, t.9 s.326
(21) Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, t.3 p.231. Mórg to jednostka o długości 30 prętów, szerokości 15 prętów. Odpowiada około 2800 metrom kwadratowym.
(22) Akt chrztu/urodzenia z 1855 r. z parafii rzymsko-kat. w Opocznie
(22A) Stanisław Łoza, Czy wiesz kto kim jest?, Wyd. Główna Ksiegarnia Wojskowa
(22B) dane z akt metrykalnych par. katolickiej w Nieszawie
(23) Stanisław Łoza, Czy wiesz, kto to jest?, Gł. Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1938, s.239
(24) Jan Cieślik, Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej. Śmierć partyzanta. Żołnierz polski, 1962, nr 34 s.7


Wszelkie prawa zastrzeżone. Copyright © 2016 by Andrzej Guliński