13. Herb "Tarcza w tarczy".

13.1 Francja.

Herb przedstawiający tarczę w tarczy (fr. bordure) papieża Benedykta XII. "Gesta Pontificum Romanorum" w Wenecji (1), wykonany przez Giovanni Palazo w roku 1688. Benedykt XIII, prywatnie Jacques Fournier, na papiestwie w latach 1334-1342. Ur. w r. 1285 w Saverdun, w Pirenejach. Cysters, ukończył teologię na Uniwersytecie Paryskim. Biskup Pamiers, później Mirapoix. Jako papież urzędował w Awinionie, gdzie w katedrze Notre-Dame des Doms w roku 1342 został pochowany (2).
Jest to wizerunek herbu papieża Benedykta XII przedstawiający tarczę w tarczy według portalu Wikipedia. (2A).
Jest to wizerunek herbu papieża Benedykta XII w formie płaskorzeźby znajdujący się w pałacu papieskim w Awinionie. Ponad tarczami znajdują się dwa skrzyżowane klucze. (2B).

13.2 Czechy.

Herb "Tarcza w tarczy" (cz. lem lub bordura) Kladensky'ego z Kladna (zachodnie Czechy), Kraselovsky'ego z Kraselova (25 km W od Pragi) Chanovsky'ego z Dlouhe Vsi oraz Dlouchovesky'ego z Dlouche Vsi . Tarcze są typu późnogotyckiego. (3), (4).

13.3 Polska. Odmiany herbu "Tarcza w tarczy" znanego też jako "Szczyt w szczycie" i "Pole w polu" znanych przedstawicieli lub rodzin, członków rodu Janinów.

Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" według W. Chrzanowskiego (5) rodziny Churzowskich. Starykoń (6) zwie go Chunowskim i dodaje chełm w koronie i trzy pawie pióra. Labry błękitne podbite srebrem. Herb przedstawia okrągłą tarczę obronną skierowaną w lewo. Dzięki temu zaliczany jest do do tzw. herbów mówiących.
Tak przedstawia Tadeusz Gajl (7) odmianę herbu "Tarcza w tarczy", którą legitymowała się rodzina Axt ze Śląska. Jak podaje Zbigniew Leszczyc (8) rodzina ta udowodniła szlachectwo na Śląsku w roku 1628.
Ta odmiana herbu "Tarcza w tarczy" przedstawiona przez Tadeusza Gajla (7) reprezentuje rodziny Kaszowskich i Gulińskich. W czerwonym polu umieszczona jest purpurowa tarcza. W szczycie hełmu znajduje się siedem pawich piór.
Herb "Tarcza w tarczy" Janowskich z Janowa k. Bidzin w woj. sandomierskim. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Opis Starykonia: "W polu czerwonem - tarcza złota. Nad hełmem w koronie ogon pawi" (6).
Herb "Tarcza w tarczy" adoptowanej rodziny Jurgielewiczów. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Starykoń (6) tak opisuje tą odmianę: "W polu czerwonem - tarcza purpurowa mniejsza o srebrnym skraju. Nad hełmem w mitrze bez krzyża, nad murem z bramą o szczycie rozerwanym, leżącym między skrzydłami - ręka zbrojna z mieczem. Nadany Maciejowi Jurgiewiczowi, bojarowi litewskiemu przez króla polskiego, Stefana 9.IX.1571 r." Od autora: Stefan Batory otrzymał koronę w roku 1576.
Podobizna herbu "Tarcza w tarczy" Maciejowskich z XVII w. z obrazu przedstawiającego Zofię Maciejowską. Zofia po mężu Czeska, ur. 1548 w Krakowie, założyła w r. 1627 pierwszą szkołę dla dziewcząt, oraz Zgromadzenie Panien Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny znane pod nazwą Siostry Prezentki w Krakowie w połowie XVII. Obie tarcze heraldyczne są typu renesansowego.
Herb "Tarcza w tarczy" Podlodowskich. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Herb mówiący z tarczą zwróconą w prawo.
Pieczęć z herbem "Tarcza w tarczy" z 1379 roku Pełki z Czyżowa wg F. Piekosińskiego (9). Podobiznę tej pieczęci Piekosiński przestawił też w "Heraldyce polskiej wieków średnich" (10).
To jest odbitka pięczeci przedstawiającej herb "Tarcza w tarczy" z roku 1499, Piotra Pszonki, sędziego ziemskiego lubelskiego. (11).
Odmiana herbu Pawła Piaseckiego. Paweł Piasecki, sekretarz Zygmunta III Wazy, kanonik poznański, warszawski, lubelski, opat mogilski (1624 - 1649) i od 1627 r. biskup kamieniecki, a potem przemyski. Tarcza w tarczy, obie ulokowane w następnej tarczy. Tarcze są typu renesansowego (12).
Odmiana herbu Adama Pszonki z Babina, podkomorzego lubelskiego. Kształt herbu pochodzi z pieczęci Adama Pszonki odbitej na skórzanej oprawie pozycji "Actiones variae ratione hereditatis Visokie" zwanej Archiwum Pszonków lub Archiwum Kaszowskich, przechowywanej przez Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu. Tarcze są typu renesansowego.
Odmiana herbu Jana III Sobieskiego. Korona książęca. Kołczan ze strzałami, łuk i miecz w miejscu labrów. Obie tarcze heraldyczna i wewnętrzna typu obronnego, zwrócone w lewo.
Herb "Tarcza w tarczy" Sobieskich. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Jest to herb mówiący z wewnętrzną obronną tarczą zwróconą w lewo. Herb posiada koronę szlachecką i książęcą.
Superekslibris Sobieskich na okładce Metryki Koronnej. Herb "Tarcza w tarczy" w środku czteropolowej tarczy z herbami Korony i Litwy (13).
Serdeczne więzy łączyły gdańskiego astronoma Jana Heweliusza z królem Janem III Sobieskim, który w czasie pobytu w Gdańsku często odwiedzał pracownię uczonego. W roku 1677 król przyznał mu pensję, potem zwolnił od płacenia podatków z browarów, a po pożarze sfinansował mu powtórne urządzenie obserwatorium. Heweliusz dedykował królowi atlas nieba firmamentum Sobiescianum, a jeden z odkrytych gwiazdozbiorów, złożony z siedmiu gwiazd, pomiędzy konstelacjami Orła, Strzelca, Antoniusza i Wężownika, nazwał w r. 1683 po bitwie pod Wiedniem "Scutum Sobiescianum" - "Tarcza Sobieskiego". Ilustracja pochodzi z "Scutum Sobiescianum, et Enses Electorales Saxonici, Novi in Coelo Asterismi" (14).
Herb "Tarcza w tarczy" Strzeszkowskich. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Obie tarcze są typu renesansowego. W miejscu korony widnieje wizerunek kruka lecącego w prawo.
Herb "Tarcza w tarczy" Suchodolskich. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Pojedyńcza tarcza renesansowa podzielona jest pionowo na dwa pola. Strusi ogon widnieje ponad koroną szlachecką.
Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" Tchórznickich. Kopia z "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Herb mówiący z wewnętrzną obronną tarczą zwróconą w lewo. W miejscu korony istnieje tarcza obronna zwrócona w lewo, na tle pióropusza.
Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" Opockich. Wizerunek herbu pochodzi od dziadka p. Andrzeja Opoki (Opockiego).
Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" Stanisława z Gorzyc. Wizerunek herbu z odcisku pieczęci przechowywanego w Bibliotece Czartoryskich (15).
Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" Piotra z Wyszmuntowa z odcisku pieczęci przechowywanego w Bibliotece Czartoryskich (15).
Odmiana herbu "Tarcza w tarczy" według Tadeusza Gajla (7) rodziny Pogłodowskich. Zbigniew Leszczyc (8) podaje, ze rodzina otrzymała szlachectwo w Galicji w roku 1880. Jest to jeszcze jeden przykład herbu mówiącego.

13.4 Polska. Odmiany herbu "Tarcza w tarczy" ("Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu") nieznanych przedstawicieli rodu Janinów.

Herby zwane Janina 1, Janina 2 i Janina 3 wg "Herbarza szlachty polskiej" Władysława Nowiny Chrzanowskiego (5). Autor nie podaje źródeł. Janina 1 - identyczny kształt znajduje się w "Dodatku do Herbarza polskiego" ks. Kaspra Niesieckiego (16).
Herb zwany Janina 1, Janina 2 i Janina 3 wg "Polskiej encyklopedii szlacheckiej" (6). Janina 1 - Chrzanowski podaje jako źródło niewymienioną zapiskę sądową krakowską z r. 1425 i dwa zestawy kolorów: pole białe w błękitnym, a według innej zapiski też niewymienionej pole białe w polu modrym, a te w polu czrwonym. Janina 2 - tarcza rycerska pokazana z profilu w polu czerwonym, odmiana rysunkowa z XVII w. Janina 3 - w czerwonym polu tarcza rycerska lekko zwrócona w lewo. W szczycie hełmu pięć białych pawich piór. Chrzanowski podaje jako źródło "Heroldię Królestwa Polskiego".
Herb rodu Janinów według wydawcy "Herbarza Polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich", Adama Bonieckiego (17). Umieszczony jest przy nazwiskach Bidzińskich, Janowskich, Karskich, Kaszowskich, Korzeniowskich, Łęskich i Maciejowskich.
Odmiana herbu rodu Janinów ("Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu") wg "Heraldyki polskiej wieków średnich", (10). Herb ze zwornika w kościele w Stopnicy (najprawdopodobniej Wierzbiętów)
Podobizna herbu "Tarcza w tarczy" ("Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu") znajdującego się w zworniku stropowym w kościele w Stopnicy. A. Szyszko-Bohusz, M. Sokołowski, "Kościoły polskie dwunawowe" (18).
Herb "Tarcza w tarczy" ("Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu") wg "Heraldyki polskiej wieków średnich" (10).
Herb zwany Janina II ("Tarcza w tarczy", "Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu") z tarczą skierowaną w prawo, według Herbarza Polski - H.Stupnickiego, (19).
Herb "Tarcza w tarczy" według reprodukcji rękopisu zachowanego w bibliotece arsenalskiej w Paryżu, umieszczonej w "Ancien armorial equestre de la toison d'or et de l'Europe au XV siecle"(20). Kopię herbu przedstawia Piekosiński w "Heraldyce polskiej" (10).
Herb rodu Janinów ("Tarcza w tarczy", "Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu"). Barwy herbu według Bielskiego (21) i Paprockiego (22).
Herb rodu Janinów. Barwy herbu według "Klejnotów" Długosza (23).
Herb "Tarcza w tarczy" z pracy A. Kulikowskiego, "Heraldyka szlachecka" (24).
Herb rodu Janinów z pracy "Herby rycerstwa polskiego na zamku w Kurniku" (25). Rysunek wykonał Jiri Necas.
Herb "Tarcza w tarczy", "Szczyt w szczycie" lub "Pole w polu" w "Herbach szlachty polskiej" Górzyńskiego (26).
Herb "Tarcza w tarczy" rodu Janinów z "Herbarza średniowiecznego rycerstwa polskiego" J.Szymańskiego (27).
Herb "Tarcza w tarczy" rodu Janinów z "Herby, legendy, dawne mity" autorstwa Marka Cetwińskiego (28).
Wizerunek herbu "Tarcza w tarczy" zaczerpnięty z "Herbarza rycerstwa polskiego" Bartosza Paprockiego (22). Identyczny wizerunek herbu przedtawia Mariusz Kazańczuk (29).
Wizerunek herbu "Tarcza w tarczy" zaczerpnięty z "Herbarza polskiego" Kaspra Niesieckiego (15).
Płaskorzeźba przedstawiająca herb "Tarcza w tarczy" znajdująca się w kruchcie kościoła p.w. św. Andrzeja w Gosławicach k. Konina. Okoliczności umieszczenia herbu w kościele są nie znane.
Kompilacja własna herbu "Tarcza w tarczy" z herbem chorążego.

ciąg dalszy

Literatura i źródła

(1) "Gesta Pontificum Romanorum" w Wenecji, wykonanie Giovanni Palazo z roku 1688.
(2) Dane zaczerpnięte z Eric John, The Popes. Hawthorn Books, Inc., Nowy Jork
(2A) Dane zaczerpnięte z portalu Wikipedia
(2B) Dane zaczerpnięte z Donald Lindsay Galbreath, Papal Heraldy. Heraldy Today, London 1972
(3) Milan Myslivecek, Ebrovnik, Praha 1993
(4) Milan Buben, Encyklopedie heraldiky, Praha 1997
(5) Władysław Nowina Chrzanowski, Herbarz szlachty polskiej, Institut fur Angewandte Sozialgeschichte, Bonn 1982
(6) Stefan J. Starykoń-Kasprzycki, Polska encyklopedia szlachecka, Warszawa 1935-1938
(7) Tadeusz Gail, Herby szlacheckie Polski porozbiorowej..., Gdańsk 2005
(8) Zbigniew Leszczyc, Herbarz szlachty polskiej, Warszawa-Wrocław-Kraków 1995
(9) Franciszek Piekosiński, Rycerstwo polskie, t.2 s.437.
(10) Franciszek Piekosiński, Heraldyka polska wieków średnich, s.62 i 376.
(11) odcisk pięczeci Piotra Pszonki - kolekcja rękopisów biblioteki Katolickiego Uniwersytetu Katolickiego.
(12) Katalog starych druków Biblioteki Czartoryskich
(13) Metryka koronna, nr 214.
(14) "Scutum Sobiescianum, et Enses Electorales Saxonici, Novi in Coelo Asterismi" Acta Eruditorum, t.10, s. 395-396
(15) Kasper Niesiecki, Herbarz polski
(16) Jan Nep. Bobrowicz, Dodatek do herbarza polskiego ks. Kaspra Niesieckiego..., Lipsk, 1844
(17) Adam Boniecki, Herbarz polski, wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Warszawa 1899-1914
(18) A. Szyszko-Bohusz., M. Sokołowski, "Kościoły polskie dwunawowe" w "Sprawozdaniach Komisji do badania historii sztuki w Polsce", t. 8: 1912, z. 1, 2, s. 70-124
(19) Hipolit Stupnicki, Herbarz polski, Londyn 1963, t.1 s.225
(20) Loredan Larchey, "Ancien armorial equestre de la toison d'or et de l'Europe au XV siecle" w Bibliotece Arsenalskiej w Paryżu, nr 4790, s. 21
(21) Joachim Bielski, Kronika Marcina Bielskiego
(22) Bartosz Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, Wydawnictwo Biblioteki Polskiej, Kraków 1858, s.315.
(23) Jan Długosz, Herby albo klejnoty Sławnego Królestwa Polskiego.
(24) Andrzej Kulikowski, Heraldyka szlachecka
(25) Herby rycerstwa polskiego na zamku w Kórniku, PAN 1988, s.273.
(26) Sławomir Górzyński, Herby szlachty polskiej, s.66
(27) Józef Szymański, Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego, s.136
(28) Marek Cetwiński, Herby, legendy, dawne mity, s.191.
(29) Mariusz Kazańczuk, Staropolskie legendy herbowe


Wszelkie prawa zastrzeżone. Copyright © 2003 - 2014 by Andrzej Guliński